ანტიური ქვეყანა (იუდეელთა და ქრისტეანეთა)

კარლ კაუტსკი ალბათ პირველი მარქსისტია, რომელიც დაინტერესდა როგორც მოძრაობით, ისე ჯვარცმული წინასწარმეტყველის ამოუცნობი პიროვნებით. მისი წინამდებარე წიგნი მარქსისტული ანალიზის საკმაოდ შთამბეჭდავი მცდელობაა. წიგნის პოპულარული წარმატება, ალბათ, განპირობებულია სოციალისტი აქტივისტების ინტერესით, დაენახათ ქრისტიანობის წარმოშობის ისეთი ხედვა, რომელიც თანამედროვე მუშათა მოძრაობას მისცემდა საშუალებას, იესოს ფიგურა პროლეტარული საქმისთვის მებრძოლ წინასწარმეტყველად და მოწამედ მიეჩნია. კაუტსკის სურდა ადრეული ქრისტიანობა თანამედროვე მუშათა კლასის სოციალისტური მოძრაობის წინამორბედად განემარტა. მისი მეგობარი, მოგვიანებით კი ოპონენტი, როზა ლუქსემბურგი 1905 წლის სტატიაში „ეკლესია და სოციალიზმი“ ამტკიცებდა, რომ პირველი ქრისტიანი მოციქულები იყვნენ კომუნისტები, რომლებიც გმობდნენ უსამართლობასა და ოქროს ხბოს კულტს. მან ქრისტიანულ მითოლოგიას დაუპირისპირა ახალი რელიგიის მატერიალისტური ახსნა და აჩვენა მარქსისტული მეთოდის უნარი, აღეწერა რთული ისტორიული პროცესი და განემარტა რელიგიური ფენომენი კლასობრივი ბრძოლის ჭრილში. წიგნი დაყოფილია ოთხ ნაწილად: 1) საზოგადოება რომის იმპერიის ეპოქაში: მონათმფლობელური ეკონომიკა, სახელმწიფოს აბსოლუტისტური ფორმები, კულტურული და რელიგიური კრიზისის სხვადასხვა გამოვლინება. 2) იუდაიზმი: ისრაელის საზოგადოების კლასობრივი კონფლიქტები და სხვადასხვა პოლიტიკურ-რელიგიური მიმდინარეობა (სადუკეველები, ფარისევლები, ზელოტები და ესენები). 3) ქრისტიანობის დასაწყისი: ადრეული ქრისტიანული თემები, მესიანური ქრისტეს იდეა და ქრისტიანული კომუნიზმი. 4) მეოთხე ნაწილი ეძღვნება „იესოს პიროვნებას“. კაუტსკის აზრით, რაც განასხვავებს იესოს მესიანიზმს იმ ეპოქის სხვა მეამბოხე ებრაელი წინასწარმეტყველებისგან — რომელთაც მკაცრად ნაციონალური ხასიათი ჰქონდათ — არის მისი სოციალური ბუნება, მისი მოწოდება, იყოს საერთაშორისო მხსნელი. „მხოლოდ სოციალურ მესიას, და არა ნაციონალურს, შეეძლო იუდაიზმის საზღვრების გადალახვა“, იერუსალიმის ტაძრის განადგურების შემდეგ გადარჩენა და, რაც მთავარია, ყველა ხალხის ღარიბ ფენებში გამოხმაურების პოვნა. ჩაგრული კლასების მდიდრებისადმი მტრობისა და პროლეტარული სოლიდარობის გაერთიანებით, ქრისტიანული თემების მესიანიზმი ჰპირდებოდა ღარიბთა ხსნას, რის გამოც მან შეძლო მიმდევრების შეძენა ებრაული სამყაროს მიღმაც. საბოლოო ანალიზით, იესომ, „ჯვარცმულმა პროლეტარმა მესიამ“, შეძლო რომის დამარცხება და მსოფლიოს დაპყრობა, თუმცა ამ პროცესში ქრისტიანულმა მოძრაობამ განიცადა „უკუდიალექტიკა“: მან დაკარგა პროლეტარული და კომუნისტური ხასიათი და გარდაიქმნა სახელმწიფო რელიგიად, რომელსაც მართავდა ვრცელი მმართველი და ექსპლუატაციის გამწევი აპარატი — ეკლესია. „ქრისტიანობის ისტორია და ბიბლიის გაკრიტიკება დიდი ხანია ჩემს საყვარელ საქმეს შეადგენს“ – ავტორი.