KAPACITETI PËRTHITHËS I INVESTIMEVE në Shqipëri & Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor, 2021–2030

Periudha 2021–2025 shënon një fazë rikuperimi dhe konsolidimi të investimeve në Shqipëri dhe Kosovë, ku rritja e flukseve të kapitalit bashkëjeton me kufizime strukturore në kapacitetin përthithës. Sipas të dhënave ALTAX (Prill 2026), FDI bruto në Shqipëri arrin 1.635 mld€ (2025) ndërsa në Kosovë 1.030 mld€, duke prodhuar një rekord historik të kombinuar prej 2.665 mld€. Megjithatë, analiza evidenton një fenomen kritik të “boomerang”-ut të kapitalit, ku FDI neto në Shqipëri është -1.332 mld€, si rezultat i rikthimit të fitimeve që tejkalon prurjet e reja të investimeve. Ky efekt sinjalizon dobësi në strukturën e riinvestimit dhe në aftësinë e ekonomisë për të mbajtur kapitalin e huaj në ciklin produktiv afatgjatë. Në nivel planifikimi publik, programi DPP 2026–2029 prej 16.6 mld€ përballet me një kapacitet real absorbtiv prej vetëm 7.38 mld€, duke krijuar një hendek prej 9.2 mld€, që përfaqëson mospërputhje strukturore mes ambicies fiskale dhe aftësisë ekzekutive. Aftësia përthithëse reale vjetore në Shqipëri vlerësohet në 4.85 mld€, e ndarë në 0.87 mld€ publike dhe 3.98 mld€ private + FDI, ndërsa në Kosovë arrin 2.84 mld€, me 0.73 mld€ publike dhe 2.11 mld€ private + FDI. Në total, kapaciteti efektiv i përbashkët ALB + KOS është 7.69 mld€/vit, kundrejt 8.66 mld€ potencial të planifikuar, duke reflektuar një deficit të moderuar por strukturor në absorbim. Në raport me realizimin e planifikuar, Shqipëria arrin rreth 89.5% efikasiteti (4.85 mld€ nga 5.42 mld€), ndërsa Kosova rreth 87.7% (2.84 mld€ nga 3.24 mld€), duke konfirmuar performancë mesatare me kufizime të qëndrueshme në zbatim. Struktura e FDI-ve tregon një deformim të theksuar sektorial. Në Shqipëri, FDI neto i shtrembëruar dhe dominimi i sektorëve jo-prodhues dobësojnë efektin shumëfishues të kapitalit, ndërsa në Kosovë përqendrimi i lartë në pasuri të paluajtshme rreth 75% rrit rrezikun e formimit të flluskave të kapitalit dhe ul ndjeshëm ndikimin në produktivitet. Gjetja Qendrore Gjetja qendrore e studimit është se problemi kryesor nuk qëndron në mungesën e investimeve apo në nivelin e ambicies zhvillimore, por në kufizimin institucional për transformimin e tyre në rritje ekonomike të matshme. Nivelet e FRI 5–8% në Shqipëri dhe 15–20% në Kosovë, së bashku me mbiprogramimin deri në 2.25 herë mbi kapacitetin real të absorbimit, tregojnë një hendek të thellë mes planifikimit dhe zbatimit. Në këtë kontekst, sfida kryesore e të dy ekonomive mbetet kalimi nga logjika e thithjes së kapitalit në logjikën e menaxhimit efektiv të tij, ku kapaciteti institucional përcakton kufirin real të zhvillimit ekonomik.