Çanakkale Kültürel Mirasında Yenice Halıları

“İlmeklerin Dili, Yenice’nin Sessiz Hatırası” ÖNSÖZ Kültürel miras, bir toplumun geçmişten günümüze taşıdığı maddi ve manevi değerlerin bütünü olarak, kimliğin oluşumunda ve sürekliliğinde önemli bir yere sahiptir. Bu mirasın en güçlü taşıyıcılarından biri olan dokumalar; üretildikleri dönemin yaşam biçimini, estetik anlayışını, inanç dünyasını ve toplumsal hafızasını kendine özgü anlatım diliyle günümüze aktaran kültürel belleğin sessiz tanıklarıdır. Anadolu’nun zengin dokuma geleneği içerisinde yer alan Yenice halıları da bu sessiz anlatının özgün ve değerli örnekleri arasında bulunmaktadır. Çanakkale’nin Yenice yöresi, tarihsel süreç içerisinde gelişen dokuma kültürüyle bölgesel kimliğini yansıtan önemli merkezlerden biri olmuştur. Yenice halıları; teknik özellikleri, nakış kurgusu, renk anlayışı ve kompozisyon yapısıyla yalnızca işlevsel birer kullanım eşyası değil, aynı zamanda yöre insanının doğayla, yaşamla ve kültürle kurduğu ilişkinin somut birer ifadesidir. Bu halılarda yer alan her nakış, renk ve ilmekler geçmişin izlerini taşıyan, sözsüz fakat derin anlamlar barındıran bir anlatı dili oluşturmaktadır. Bu kitap, Çanakkale Yenice Yöresi Dokumaları başlıklı yüksek lisans tezinden yararlanılarak hazırlanmış olup, tez kapsamında yer alan dokuma türlerinden yalnızca halılar ele alınarak yeniden değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışmamızın amacı Yenice yöresi halılarını teknik ve sanatsal yönleriyle ele almanın yanı sıra, bu dokumaların kültürel miras içerisindeki yerini vurgulamak ve onları yalnızca geçmişe ait bir üretim faaliyeti olarak değil, yaşatılması ve aktarılması gereken değerler olarak görünür kılmaktır. Bu çalışma, Yenice halılarını belgelemekle sınırlı kalmayıp; ilmeklerin diliyle konuşan bu dokumaların taşıdığı anlam dünyasını ortaya koymayı hedeflemektedir. Böylece Yenice’nin sessiz hatırası olan halılar aracılığıyla, yerel dokuma kültürünün korunmasına, anlaşılmasına ve gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sunulması amaçlanmıştır. Bu kitabın, geleneksel dokuma sanatıyla ilgilenen araştırmacılara, sanat ve tasarım alanında çalışanlara, öğrenciler ve kültürel mirasın yaşatılmasına gönül veren tüm okurlara yol gösterici olması temennisiyle… Ayrıca araştırma sürecinde desteklerini esirgemeyen aileme, değerli hocalarıma ve emeği geçen herkese teşekkürlerimi sunarım. Coşkun YANAR Samsun 2025 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 1.GİRİŞ 2. DOKUMACILIK VE TARİHÇESİ 2.1. Dokumanın Tanımı 2.2. Dünyada Dokumacılık 2.3. Türkler’den Önce Anadolu’da Dokumacılık 2.4. Türkler’de Dokuma Sanatı 3. YENİCE YÖRESİ DOKUMALARI 3.1. Kullanılan Araçlar 3.1.1.Tezgâhlar 3.1.2. Diğer Araçlar 3.2. Dokumalarda Kullanılan Malzemeler ve Özellikleri 3.2.1. Yün 3.2.2. Kıl 3.2.3. Çözgülük, Atkılık ve İlmelik İpliker 3.2.4. İpliklerin Boyanması 3.3. Yenice Yöresi Dokuma Türleri 3.3.1. Halı Dokumaları 3.4. Yenice Halıların Süsleme ve Kompozisyon Özellikleri 3.4. Yenice Yöresi Halılarının Sınıflandırılması 3.4.1. Kompozisyon ve Nakış (Motif) Özelliklerine Göre Yenice Halıları 3.4.2. Boyutlarına Göre Yenice Halıları 3.5. Dokumalardaki Nakışlar 4. SONUÇ 5. Halı Dokuma Katalogları KAYNAKLAR