Modeli i pagës minimale dhe informalitetit në Shqipëri

Ky studim operacionalizon kuadrin teorik duke u bazuar edhe te studimi i fundit i FMN[1], ku LM = f(MW, INF, PROD, FORMC, LABS, EMIG) për Shqipërinë, duke e mbështetur me të dhëna reale nga INSTAT, Ministria e Financave, Banka Botërore, OECD dhe ALTAX, duke ekzekutuar regresione OLS mbi seri kohore 2015–2025, duke ndërtuar një simulim kundërfaktik[2] për rritjen e pagës minimale në janar 2026 (40,000→50,000 lekë) dhe duke e krahasuar Shqipërinë me pesë vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor (WB6). Rritja e MW +25% janar 2026 (40k→50k lekë) MPI / Kaitz >0.60 mbi pragun e propozuar të rrezikut Informaliteti 28–32% % e PBB-së (vlerësim intervali) Papunësia 8.3% INSTAT, T4 2025 Gjetjet kryesore (numerike) Indeksi Kaitz i Shqipërisë (MW/paga mesatare) është 45% në 2025 dhe pritet të arrijë 53% në 2026, pra mbi mesataren e vendeve me presion të lartë në rajon (Mali i Zi, Maqedonia e Veriut = 54%) dhe shumë mbi Kosovën (27%). Regresioni OLS (n=10, 2016–2025) mes rritjes vjetore të MW dhe ndryshimit të papunësisë jep koeficient pozitiv (β=0.034) por statistikisht jo-signifikant (p=0.43), pra në të dhënat historike, rritjet e MW NUK shoqërohen dukshëm me rritje afatshkurtër të papunësisë, çka mbështetet edhe nga fakti që rritjet e MW kanë ndodhur në periudha rritjeje ekonomike. Specifikimi alternativ (nivel papunësie log(MW) + trend, n=11) ka R²=0.865, por kushtëzohet fort nga multikolineariteti[3] mes MW dhe trendit kohor (Condition Number=1,960) rritja e vazhdueshme e MW dhe rënia e papunësisë ndajnë të njëjtin trend sekular pas-krize, jo domosdoshmërisht lidhje shkakësore. Sipas gjetjes empirike të ALTAX, produktiviteti është rritur me vetëm 0.6% për çdo 5–6% rritje page (elasticitet ≈0.11) duke aplikuar këtë raport ndaj rritjes 25% të MW 2026, del një “boshllëk” prej 1.2 pikësh përqindjeje midis rritjes së pagës dhe rritjes së produktivitetit që do të duhej për ta kompensuar. Simulimi kundërfaktik (3 skenarë elasticiteti nga literatura ndërkombëtare 0.15–0.40) tregon se pjesa informale e PBB-së mund të rritet me 1.1–3.0 pikë përqindjeje si pasojë e drejtpërdrejtë e shokut të pagës minimale 2026, nga baza 30% në 31–33%. Propozime konkrete (të renditura sipas efektit fiskal/social) Zbatim i asaj që është propozuar më herët nga studimi i ALTAX[4] lidhur me kontributet mbi punën, që përfshin uljen e kontributeve nga 27.9% në 23% për pagat deri 80,000 lekë, si masë e vlerësuar që do të rritë punësimin formal me 4–6% dhe të zgjerojë bazën tatimore. Lidhja e rritjeve të ardhshme të MW me një formulë eksplicite MW ≤ θ·LP (θ=0.45–0.55, të diferencuar sipas sektorit), në vend të vendimeve administrative ad-hoc si deri tani. Prioritizimi i formalizimit (fiskalizimi, digjitalizimi i pagesave) përpara çdo rritjeje të re të MW mbi 50,000 lekë, pasi Kaitz-i tashmë mbi 0.60 e ka zvogëluar hapësirën për rritje të mëtejshme pa kosto informaliteti. Diferencimi i politikës sektorialisht, ku bujqësia (produktivitet i ulët, 32% e fuqisë punëtore) dhe firmat e vogla janë më të ekspozuara ndaj kalimit MW/LP > k; konsideroni periudha kalimtare më të gjata për këto sektorë. Trajtimi i mungesës së fuqisë punëtore (papunësi 8.3%, largim neto 28,000/vit) si kufizim po aq të rëndësishëm sa informaliteti me politika për kthimin e diasporës dhe rritjen e pjesëmarrjes në punë (aktualisht 75.9%), të cilat duhet të shoqërojnë çdo reformë page. Kufizim metodologjik kryesor. Informaliteti (INF) nuk ekziston si seri zyrtare tremujore/vjetore në Shqipëri. Të gjitha shifrat mbi informalitetin janë vlerësime intervalesh nga metodologji të ndryshme (shih Seksionin 8). Regresionet e paraqitura më poshtë janë ilustruese dhe eksploruese, jo konfirmuese, pra kampioni prej 10-11 vrojtimesh vjetore nuk lejon inferenca shkakësore të forta. [1] https://www.imf.org/-/media/files/publications/wp/2026/english/wpiea2026126-source-pdf.pdf [2] Simulim i një skenari hipotetik alternativ [3] është fenomeni specifik në një model regresioni ku dy ose më shumë variabla shpjegues janë shumë të lidhur në mënyrë lineare [4] https://altax.al/product/ristrukturimi-i-pagave-dhe-transformimi-i-bazes-tatimore-ne-shqiperi-2021-2025/