Indeksi i Kostos së Korrupsionit në Ballkanin Perëndimor 2025

WB6 Corruption Cost Index (WB6-CCI) vlerëson koston vjetore të korrupsionit strukturor në Ballkanin Perëndimor në 5.9-7.6 miliardë euro, me vlerë referuese prej 6.7 miliardë eurosh sipas skenarit mesatar. Kjo përkthehet në 3.5-4.6% të PBB-së totale rajonale prej rreth 168 miliardë eurosh. Instrumenti ndërtohet mbi modelin dinamik ALTAX, të verifikuar dhe publikuar më parë për Shqipërinë, dhe e zgjeron atë krahasimisht në pesë vendet e tjera të rajonit nëpërmjet një kornize metodologjike të ponderuar me gjashtë variabla të kalibruar nga burime institucionale ndërkombëtare. Serbia paraqet riskun absolut më të lartë rajonal, me kosto vjetore 2.9-3.5 miliardë euro, ekuivalente me 48% të totalit WB6-CCI. Bosnja dhe Hercegovina mbart riskun institucional kritik, ku sistemi qeverisës i ndërtuar mbi Marrëveshjen e Dejtonit amplifikon korrupsionin nëpërmjet bllokimit të reformave dhe fragmentimit të llogaridhënies. Shqipëria funksionon si vendi referencë i WB6-CCI, me kosto të verifikuara 3.1-4.0% të PBB-së, ndërkohë që Kosova shënon riskun relativ më të lartë ndaj PBB-së krahasuar me madhësinë e ekonomisë. Analiza e alokimit të kapitalit evidenton se efekti themelor i korrupsionit nuk qëndron tek vjedhja direkte e fondeve publike, por tek ridrejtimi sistematik i kapitalit, publik dhe privat, drejt qirave ekonomike dhe lidhjeve politike në kurriz të investimeve produktive. Literatura empirike konfirmon se diferenca prej 26 pikësh CPI mes rajonit dhe mesatares europiane përkthehet në potencial FDI të humbur prej 3-5 miliardë eurosh vjetore, të cilat kurrë nuk vijnë sepse investitorët e vlerësojnë rrezikun institucional si të papranuar. Ndikimi mbi konvergjencën europiane është i rëndë dhe kumulativ. Rajoni humbet 0.8-1.4 pikë përqindje rritje reale të PBB-së çdo vit, gjë që shpërndarë mbi dekadën 2025-2035, gjeneron një diferencë kumulative të pafituar prej 18-28 miliardë eurosh në nivel rajonal. Serbia vonohet 12-18 vite në konvergjencën me standardet europiane, Bosnja 15-22 vite. Nënabsorbimi i fondeve europiane, i cili kap vetëm 45-55% të shumave disponueshme, sjell një humbje shtesë vjetore prej 800 milionë-1.2 miliardë eurosh. WB6-CCI dallohet metodologjikisht nga instrumentet ekzistues rajonal dhe global. Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit (CPI) mat opinionin e ekspertëve, jo koston. BEEPS i BERZH-it bazohet mbi sondazhe biznesi dhe ka natyrë sektoriale. Treguesit e Qeverisjes Botërore (WGI) janë agregat i sintetizuar i perceptimeve institucionale. WB6-CCI ofron, për herë të parë në rajon, një matje monetare të bazuar mbi të dhëna fiskale, makroekonomike dhe institucionale kombëtare, të integruara në tre sub-indekse plotësuese. Rekomandimet kryesore strategjike SMART mbulojnë publikimin vjetor të WB6-CCI si instrument monitorimi rajonal, adoptimin e standardit OCDS në prokurime publike, kushtëzimin e 30% të fondeve të Growth Plan me tregues anti-korrupsion të matshëm, auditimin e pavarur të ndërmarrjeve shtetërore dhe forcimin real të pavarësisë gjyqësore. Çdo euro e investuar efektivisht në reforma anti-korrupsion gjeneron 3-5 euro shtesë PBB në afatin dhjetëvjeçar, sipas vlerësimeve të Bankës Botërore.