کتاب مادام بواری

کتاب مادام بواری کتاب مادام بواری، شاهکار جاودانه‌ی گوستاو فلوبر و سنگ‌بنای ادبیات رئالیسم مدرن، نه فقط رمانی درباره‌ی یک زنِ ناراضی، بلکه کندوکاوی بی‌رحمانه در قلبِ پوچیِ زندگیِ طبقه‌ی متوسطِ قرن نوزدهم است. فلوبر این اثر را در سال ۱۸۵۶ منتشر کرد و با آن چنان انقلابی در داستان‌نویسی پدید آورد که بسیاری از منتقدان، نقطه‌ی شروعِ رمانِ مدرن را همین کتاب می‌دانند. او که پنج سال تمام بر روی هر جمله و هر کلمه‌ی این اثر وسواس به‌خرج داد، با نثری مینیاتوری و دقیق، روایتی ساخت که در آن هیچ قهرمانِ بزرگ و هیچ اتفاقِ خارق‌العاده‌ای وجود ندارد؛ بلکه تنها «زندگیِ عادی» است که زیر ذره‌بینِ نویسنده‌ای نابغه قرار می‌گیرد و به تراژدی بدل می‌شود. در مرکز این داستان، اما بواری قرار دارد؛ زنی زیبا، رؤیاپرداز و عمیقاً مأیوس که در ازدواجی بی‌عشق با پزشکی ساده، میان‌مایه و مهربان به نام شارل گرفتار شده است. اما که این رمان‌ها و تصاویرِ رمانتیکی را که در جوانی خوانده، جانِ خود می‌داند، از یک‌سو با زندگیِ کسالتی که در واقعیتِ روستای کوچک یونویل دارد بیگانه است و از سوی دیگر اسیرِ توهمی است که فلوبر به‌وضوح آن را محکوم می‌کند: اینکه سعادت را می‌توان از بیرون خرید، در عشقِ پنهانی یافت یا در تجملِ مادی جست‌وجو کرد. اما در «تلاشِ» او برای تبدیلِ زندگی به چیزی که آرزو دارد — خرجِ بی‌حساب‌وکتاب، دو رابطه‌ی عاشقانه‌ی زودگذر و وام‌های کلان — جز قلبی شکسته و انبوهی بدهی چیزی نصیبش نمی‌شود. زیباییِ ماندگارِ کتاب مادام بواری اما نه در داستانِ پرآشوبِ زندگیِ اما، بلکه در نگاهِ فلوبر به شخصیتش است. او اما را نه قهرمان می‌سازد و نه شرور؛ با او همدردی می‌کند اما هرگز او را نمی‌بخشد و رهایی نمی‌دهد. فلوبر با دوری‌گزینیِ بی‌طرفانه‌ای که خود آن را «حضورِ نامرئیِ نویسنده» نامید، نشان می‌دهد که تراژدیِ اما نه از قساوتِ سرنوشت، بلکه از خودِ این توهم سرچشمه می‌گیرد که زندگی می‌تواند شبیهِ رمان باشد. واکنشِ جامعه‌ی فرانسه به این کتاب هم خود فصلی جداگانه است؛ پس از انتشار، فلوبر به‌خاطرِ «توهین به اخلاقِ عمومی و دین» محاکمه شد — هرچند تبرئه گشت — و این ماجرا تنها بر شهرتِ اسطوره‌ای اثر افزود. امروزه «مادام بواری» با آن جمله‌ی معروفِ «من اما بواری هستم»، به فراتر از یک شخصیتِ داستانی تبدیل شده و به نمادی از میلِ انسانی به فرار از خود و دست‌نیافتن به آن بدل گشته است. نکته‌ی آخر اینکه کتاب مادام بواری همچنان پس از یک‌ونیم قرن، شاید بیش از هر رمانِ دیگری خواندنی است؛ چراکه داستانِ اما فقط داستانِ یک زنِ قرن نوزدهمی نیست. امروز هم ما با همان حسرتِ اما به سرمی‌بریم؛ همان رؤیاهایی که در صفحه‌ی نمایشگرها می‌بینیم، همان بدهی‌هایی که برای زندگیِ ظاهراً بهتر برمی‌گزینیم و همان توهمی که می‌گوید خوشبختی جایی بیرونِ از خودمان است. فلوبر این توهم را با ظرافتی بی‌نظیر و نثری که هر جمله‌اش برای خود اثری هنری است، به تصویر کشیده است. اگر به ادبیاتِ کلاسیکِ عمیق، به رئالیسمِ کم‌نقص یا صرفاً به داستانی که آینه‌ی بی‌رحمِ روحِ انسان است علاقه دارید، «مادام بواری» اثری است که نباید از دست بدهید.