Çfarë kostojnë vërtet investimet publike të Kosovës

Ky studim analizon krizën strukturore të ekzekutimit të investimeve publike të Kosovës për periudhën 2019–2025, duke integruar të dhënat e FMN Article IV Consultation (2025), Fiscal Monitor Kosovo, Programit të Investimeve Publike (PIP) 2025, auditimeve të Zyrës Kombëtare të Auditimit (ZKA 2021–2024) dhe gjetjeve të FMN PIMA 2023. Sipas të dhënave zyrtare FMN, shpenzimet kapitale faktike të Kosovës u rritën nga 380 milionë euro (2020, viti COVID) në 655 milionë euro (2024) dhe projektohen në 736 milionë euro për vitin 2025, tendencë pozitive e konfirmuar. Megjithatë, krahasimi me portofolin PIP 2025 (927.8 milionë euro, i verifikueshëm direkt nga MFT/GAP Institute) tregon mbiprogramim strukturor: norma e ekzekutimit të vlerësuar luhatet midis 54–72% gjatë 2021–2024, me 2022 si viti më i dobët (54%) dhe 2024 si i miri (71%). Diferenca kumulative 2021–2024 midis shpenzimeve faktike FMN (2,063 milionë euro) dhe buxheteve të planifikuara (vlerësuar 3,270 milionë euro) jep një boshllëk kumulativ prej 1.2 miliardë eurosh, një shifër e arsyeshme por jo statistikë e vetme zyrtare. Studimi, duke zbatuar metodologjinë CGE-lite (i kalibruar mbi parametrat FMN dhe matricën I-O BQK 2021, i pranueshëm si instrument orientues politikash), vlerëson koston potenciale kumulative ekonomike të status quo-s 2025–2030 në 480–740 milionë euro. Pesë boshllëqe strukturore të diagnostikuara nga FMN PIMA 2023, vlerësim i pamjaftueshëm i projekteve, monitorim i dobët i portofolit, mungesë rishikimesh ex-post, kapacitet i ulët zbatues dhe menaxhim i paadekuat i adendum-eve identifikohen si burimet sistemike të deficitit të realizimit. Studimi propozon pesë reforma institucionale të sekuencuara (R0–R4), të ankuruara eksplicit te gjetjet FMN PIMA 2023 dhe kushtet e Paketës së Rritjes WB6, me kosto totale 12–20 milionë euro dhe ROI të vlerësuar 1:20–35 brenda pesë viteve.