KOSTOJA E FSHEHUR EKONOMIKE E PASIGURISË

Ky dokument politikash shqyrton marrëdhënien midis krimit, perceptimit të pasigurisë publike dhe performancës ekonomike në Shqipëri brenda një kuadri krahasues të Ballkanit Perëndimor. Bazuar në IMF WP/2026/39, i cili përcakton mekanizmin shkakësor të efektit traumatik afatgjatë (“scarring effect”) që lidh ekspozimin historik ndaj krimit me cenueshmërinë makroekonomike, ky punim argumenton se Shqipëria ndodhet në pikë kthese kritike. Kjo situatë nxitet jo nga normat e larta të vrasjeve, por nga kombinimi i Crime Index 39.8 (Tiranë, e 4-ta në Ballkanin Perëndimor sipas Numbeo 2026) dhe rritjes +17.4% të veprave penale të regjistruara në 2025 — devijimi statistikisht më i lartë i dekadës. Pesë figura analitike originale, analiza skenarësh me intervale besueshmërie 90% dhe dekompozim heterogjeniteti nën-rajonal (Tiranë vs. bregdet vs. zona rurale) përbëjnë kontributin kryesor empirik. Humbjet potenciale të PBB-së variojnë nga −€83M (viti 1, skenari bazë, −0.3% PBB) deri në −€1.8Md kumulativ (skenari negativ, 5 vjet). Vlera e pritur Bayesian (skenarë 30%–45%–25%) është ≈ −€923M kumulativ. Turizmi, IHD-të dhe konsumi privat janë kanalet ekonomike më të ekspozuara. Pesë rekomandime SMART, të integruara me angazhimet e Shqipërisë për anëtarësim në BE (Kapitujt 23 dhe 24), prioritizohen sipas urgjencës dhe kthimit ekonomik të vlerësuar. Konkluzion: kostoja e mosveprimit tejkalon ndjeshëm koston e një reagimi institucional proaktiv dhe të koordinuar. Fjalë kyçe: Perceptimi i krimit · Efekti traumatik (scarring effect) · Kosto ekonomike e pasigurisë · Ballkani Perëndimor · IMF · Integrim Europian · IHD · Total Factor Productivity · Turizëm JEL Codes: K42 · O43 · H11 · D73 · E71 · D91 · E21