Ristrukturimi i pagave dhe transformimi i bazës tatimore në Shqipëri (2021–2025)

Periudha 2021–2025 shënoi një transformim të thellë strukturor të tregut të punës në Shqipëri. Ristrukturimi i shpërndarjes së pagave ka zhvendosur fuqinë punëtore nga segmentet e ulëta drejt atyre mesme dhe të larta, duke rritur bazën tatimore dhe të ardhurat nga tatimi mbi të ardhurat personale nga 39.3 miliardë lekë në 2021 në 82.5 miliardë lekë në 2025. Rritja ka qenë disproporcionale për shkak të progresivitetit dhe efektit të “ngjitjes në shkallë”, ndërsa divergjenca midis tatimit mbi pagat dhe kontributeve shoqërore tregon kufizime strukturore në skemat sociale. Paketa “Punësimi Formal 2027” ofron një qasje strategjike për formalizim të thelluar, duke ulur barrën mbi punën për pagat e ulëta dhe mesme, rritur taksimin progresiv mbi pasuritë e paluajtshme dhe krijuar incentiva për formalizim ekonomik. Skenari optimist parashikon rritje të punësimit formal 4–6% në sektorët me intensitet të lartë pune, forcim të qëndrueshmërisë së skemave pensionale dhe avancim në objektivat e integrimit europian (Kapitulli 19 dhe European Pillar of Social Rights). Pa reforma strukturore, informaliteti stabilizohet në nivele të larta dhe presioni mbi sistemin social rritet. Propozimet për politikëbërje përfshijnë rishikim të pragjeve tatimore dhe tavaneve të kontributeve, politika aktive për rritje produktiviteti dhe digjitalizim, lidhje më të fortë midis kontributeve dhe përfitimeve, strategji proaktive kundër emigracionit dhe administrim fiskal inteligjent. Zbatimi i një Plan veprimi Kombëtar për Punësim Formal dhe Konvergjencë Fiskale 2027–2030 është kyç për një treg pune modern, inkluziv dhe të qëndrueshëm, duke shndërruar sfidat demografike dhe fiskale në mundësi për zhvillim europian. Fjalëkyçe: punësim formal, bazë tatimore, progresivitet fiskal, informalitet, reforma fiskale, produktivitet, emigracion, integrim europian JEL Codes: H24, H55, J21, J31, J68, O15