Slachtofferschap

INHOUD PROGRAMMA ACCREDITATIE SPREKERS KOSTEN INSCHRIJVEN Vaak gehoord: “Cliënten met narcisme zijn nare, opgeblazen mensen, zonder enige motivatie om aan zichzelf te werken. Waarom zou je daar als therapeut tijd in investeren? Kansloos, dat wordt een lijdensweg voor beiden. Niet doen dus…….” Echter, momenteel dienen zich nieuwe perspectieven aan op de diagnostiek en behandeling van narcisme. Zo biedt het Alternatieve DSM-5 Model voor Persoonlijkheidsstoornissen de mogelijkheid de aard van narcisme meer dynamisch te beschrijven. We zien narcisme als een combinatie van disfunctionele zelfregulatie, een specifieke interpersoonlijke stijl en disadaptieve probleemoplossende strategieën. Dergelijke psychodynamische tekortkomingen kunnen tot uiting komen in een direct zichtbare en vanzelfsprekende grandioze vorm, maar ook in een waakzame vorm waarin verborgen grootheidsfantasieën zich meer geleidelijk aandienen in het contact. De behandeling van narcisme is beter mogelijk geworden door de ontwikkeling van specifieke methodieken. Psychotherapeutische methoden als Transference Focused Therapy, Schematherapie en Mentalization Based Treatment zijn inmiddels goed gedocumenteerd. Wel doen dus? Op dit symposium over narcisme, onder voorzitterschap van Frans Schalkwijk, gaan vijf prominente deskundigen in gesprek over hun praktische werkwijze, en over de mogelijkheden en verschillen van hun methoden. Behandelaren krijgen hiermee duidelijke handvatten om narcisme beter te herkennen en in hun praktijk aan de orde te stellen. Wij hopen u dan ook op vrijdag 2 oktober 2026 te mogen begroeten. Het Curriclum Psychodynamiek biedt (niet-psychoanalytisch opgeleide) GGz-professionals scholing over relevante ontwikkelingen binnen het psychodynamische gedachtegoed. Eerdere programma’s vonden plaats bij Lemion. TIJDENS HET SYMPOSIUM VERKRIJGBAAR De onvoorstelbare wereld van narcisme Een indringend en verhelderend boek over de mens achter narcisme. Het boek biedt nieuwe inzichten in de oorsprong, dynamiek en impact van narcisme op relaties en omgeving. Het eerste exemplaar wordt tijdens het symposium gepresenteerd. Klik op de presentatietitel voor meer informatie 09:30 – 10:00 uur Ontvangst en registratie 10:00 – 10:50 uur De onvoorstelbare wereld van narcisme – Frans Schalkwijk Narcisten zijn potentiële daders met een toxisch effect op hun omgeving, te beginnen met hun partners en hun kinderen. Dit ongenuanceerde scheldwoord is onbevredigend, want slaat op eendimensionaal, slecht mens. Zonder die vooroordelen Luisteren maakt het mogelijk de cliënt te begrijpen en met hem mee te voelen. Hij gaat in op de oorsprong van narcisme en Het lijden dat dit voor degene met narcisme veroorzaakt. 10:50 – 11:30 uur Gehechtheid en emotieregulatie in de ontwikkeling van narcisme – Nelleke Nicolai Niet alle factoren die leiden tot een narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn bekend, maar er zijn wel aanwijzingen voor vroege stoornissen in emotieregulatie. Emotieregulatie wordt grotendeels bepaald door de gehechtheidsstatus van het kind in interactie met de moeder én vader. Door recente infantresearch weet men dat de gehechtheidstatus al voorspelbaar is in de interactie van moeders met baby’s van vier maanden. In mijn presentatie ga ik op verschillende ontwikkelingspaden in. 11:30 – 12:00 uur Koffiepauze 12:00 – 12:40 uur Dynamische diagnostiek van narcisme – Theo Ingenhoven De diagnostiek van narcisme is van oudsher voorbehouden aan een klinische inschatting in de spreekkamer. Sinds de komst van de narcistische persoonlijkheidsstoornis in de DSM deden ook enkele semigestructureerde interviews en vragenlijsten hun intrede. Wat zijn daarvan de mogelijkheden, en wat de beperkingen? Het Alternatieve DSM-5 Model voor Persoonlijkheidsstoornissen geeft ons nieuwe instrumenten in handen om de aard en ernst van narcisme dynamisch te beschrijven. Dit biedt inzicht in het lijden van de cliënt, het focus waar de behandeling zich op kan richten, en de dynamiek die in het contact met de cliënt gedurende het behandelproces te verwachten valt. 12:40 – 13:40 uur Lunch 13:40 – 14:20 uur Behandeling van narcisme in Transference Focused Therapy – Annemieke Noteboom TFP is een psychoanalytische behandelvorm gebaseerd op de object relatie theorie die bewezen effectief is in de behandeling van de borderline persoonlijkheidsstoornis. In de afgelopen jaren is het model echter aangepast voor de behandeling van pathologisch narcisme. In deze presentatie wordt aan de hand van klinische voorbeelden en casuistiek het TFP-narcisme model uitgelegd. Er zal met name ingegaan worden op de dilemma’s waar je als therapeut voor gesteld wordt in de behandeling van deze complexe patientengroep. Het gaat tenslotte over een relatie aangaan met mensen die per definitie moeite hebben met intimiteit en afhankelijkheid. Hoe kan je empathisch blijven als je bijvoorbeeld steeds gedevalueerd wordt? Of hoe ga je om als iemand alleen maar rattionaliseert in de therapie en er nauwelijks emoties naarvoren komen? Hoe zorg je dat een behandeling ook echt leidt tot verbetering in de kwaliteit van leven van de patient? Deze en andere klinisch relevante vragen zullen aan bod komen. Hoewel er nog nauwelijks onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van behandeling bij patienten met een narcistische persoonlijkheidsstoornis zal ook ingegaan worden op wat we wel weten uit onderzoek en hoe we hier gebruik van kunnen maken in de behandelkamer. 14:20 – 15:00 uur Behandeling van narcisme in Mentalization Based Treatment – Tim Symons Deze workshop biedt een introductie op een specifieke adaptatie van de MBT-methodiek voor mensen bij wie narcistische pathologie op de voorgrond staat. Deelnemers maken kennis met hoe pathologisch narcisme wordt begrepen binnen het MBT-model en wat dit betekent voor het aangaan van een therapeutische samenwerking. Er wordt toegelicht welke basisinterventies worden ingezet, met bijzondere aandacht voor de zogenoemde content-interventie. Ook wordt ingegaan op het belang en de praktische uitvoering van groepspsychotherapie binnen deze behandelvorm. 15:00 – 15:30 uur Theepauze 15:30 – 16:10 uur Behandeling van narcisme in Schematherapie – Remco van der Wijngaart Schematherapie is een bewezen effectieve behandeling voor persoonlijkheidsstoornissen, waarbij hardnekkige patronen (schema’s en modi) worden begrepen vanuit onvervulde emotionele basisbehoeften. Hoewel wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit bij narcistische persoonlijkheidsstoornis nog beperkt is, bestaat er ruime klinische ervaring en is de methode mede voor deze doelgroep ontwikkeld. Deze presentatie laat zien hoe narcistische problematiek vanuit schematherapie wordt begrepen en behandeld. Aan bod komen de therapeutische relatie (limited reparenting) en technieken zoals de stoelentechniek en imaginaire rescripting. Theorie wordt afgewisseld met demonstraties, waardoor de presentatie een praktisch en interactief karakter heeft. 16:10 – 16:30 uur De do’s en don’ts in de behandeling – Frans Schalkwijk Psychotherapie voor mensen met narcisme wordt gekenmerkt door een aantal succesvolle principes, maar ook door enkele veelvoorkomende valkuilen. Een positievere ontwikkeling van de therapie ontstaat door: patiënten helpen om doelen en richting voor hun therapie te bepalen; het bevorderen van een gevoel van eigen regie en handelingsvermogen; het stimuleren van een verschuiving van de aandacht naar gevoelens van kwetsbaarheid; het anticiperen op moeilijkheden bij het opbouwen en onderhouden van de therapeutische alliantie. Veelvoorkomende fouten in deze behandelingen zijn: verwikkeld raken in een machtsstrijd met de patiënt; het grootheidsgevoel van de patiënt te veel bevestigen of versterken; het grootheidsgevoel van de patiënt rechtstreeks confronteren of aanvallen; gedrag dat de behandeling belemmert negeren. Steeds deze werkende principes en potentiële valkuilen in de gaten houden draagt bij aan beter afgestemd en effectiever behandelen van narcisme. 16:30 uur Einde programma Accreditatie is toegekend door: FGzPt voor klinisch (neuro)psychologen met 5 punten NVP voor psychotherapeuten met 5 punten Voor het programma is accreditatie in behandeling bij de: NVvP voor psychiaters NIP voor BIG-geregistreerde GZ-psychologen Mocht uw vereniging niet vermeld staan, neemt u dan contact met ons op. Dr. Theo Ingenhoven is als psychiater, psychotherapeut en docent betrokken bij de diagnostiek en behandeling van complexe persoonlijkheidsproblematiek. Mede onder zijn redactie verschenen diverse publicaties op dit gebied. Nelleke J. Nicolai is psychiater (np), psychotherapeut en psychoanalyticus. Zij is een gecertificeerd gehechtheidsdeskundige en publiceerde ook over seksueel trauma, gender, emotieregulatie en het lichaam in psychotherapie. Annemieke Noteboom is klinisch psycholoog, psychotherapeut, TFP-supervisor en manager behandelzaken bij het NPI (TopGGZ instelling). Zij is gespecialiseerd in cliënten met trauma en persoonlijkheidsproblematiek, waaronder narcistische kwetsbaarheid. Prof. dr. em. Frans Schalkwijk (dagvoorzitter) is vrijgevestigd psychotherapeut / psychoanalyticus. Hij is docent, supervisor en publiceert regelmatig over schuld, schaamte en gewetensontwikkeling. Tim Symons is werkzaam als psychotherapeut bij de Viersprong te Bergen op Zoom. Hij is als behandelaar verbonden aan het MBT voor Pathologisch Narcisme programma welke hij samen met collega’s heeft opgezet en geïmplementeerd. Remco van der Wijngaart is psychotherapeut en directeur van het Nederlands Instituut voor Schematherapie, gespecialiseerd in schematherapie en cognitieve gedragstherapie. Hij is actief als trainer, supervisor en opleider. Er gelden verschillende tarieven afhankelijk van het moment van inschrijving. Op locatie en online Early bird voor de eerste 20 aanmeldingen € 199,- Vroegboek t/m 22 juni 2026 € 300,- Regulier € 360,- Deze tarieven zijn bij deelname op locatie inclusief symposiummaterialen, koffie/thee en lunch. Wiegerinck is geregistreerd bij het CRKBO en voldoet daarmee aan de kwaliteitscode van onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt het symposium BTW-vrij aangeboden. Opgenomen Opgenomen zonder accreditatie € 250,- De presentaties worden tijdens het symposium opgenomen en u kunt zich nu alvast inschrijven om deze video te ontvangen. U ontvangt dan binnen vijf werkdagen na afloop van de bijeenkomst de kijklink. Via deze link kunt u de video direct bekijken waarbij u deze kunt pauzeren en terugspoelen. Let wel: er is geen accreditatie aangevraagd. Inschrijving U kunt zich inschrijven via de website en ontvangt binnen 2 werkdagen een bevestiging. Datum Vrijdag 2 oktober 2026 Locatie Het Anatomiegebouw, Utrecht en Online Betaling U kunt kiezen voor een betaling per iDeal of een bankoverschrijving. Bij betaling per bank geldt een administratiebijdrage van € 15,- en een betaaltermijn van maximaal 21 dagen. Indien de betaaltermijn wordt overschreden wordt er een toeslag van € 45, – in rekening gebracht. De volledige betaling dient vóór aanvang van de nascholing door ons te zijn ontvangen. Annulering Indien u binnen de wettelijke bedenktijd van 14 dagen afziet van uw deelname, kunt u dit per e-mail aan ons doorgeven. Na ontvangst van uw e-mail restitueren wij het betaalde bedrag, minus € 15,- administratiekosten. Na de wettelijke bedenktijd of als de nascholing reeds is aangevangen, bent u het volledige bedrag verschuldigd en kan er geen restitutie plaatsvinden. Eventueel kan een collega uw plaats innemen. Vaak gehoord: “Cliënten met narcisme zijn nare, opgeblazen mensen, zonder enige motivatie om aan zichzelf te werken. Waarom zou je daar als therapeut tijd in investeren? Kansloos, dat wordt een lijdensweg voor beiden. Niet doen dus…….” Echter, momenteel dienen zich nieuwe perspectieven aan op de diagnostiek en behandeling van narcisme. Zo biedt het Alternatieve DSM-5 Model voor Persoonlijkheidsstoornissen de mogelijkheid de aard van narcisme meer dynamisch te beschrijven. We zien narcisme als een combinatie van disfunctionele zelfregulatie, een specifieke interpersoonlijke stijl en disadaptieve probleemoplossende strategieën. Dergelijke psychodynamische tekortkomingen kunnen tot uiting komen in een direct zichtbare en vanzelfsprekende grandioze vorm, maar ook in een waakzame vorm waarin verborgen grootheidsfantasieën zich meer geleidelijk aandienen in het contact. De behandeling van narcisme is beter mogelijk geworden door de ontwikkeling van specifieke methodieken. Psychotherapeutische methoden als Transference Focused Therapy, Schematherapie en Mentalization Based Treatment zijn inmiddels goed gedocumenteerd. Wel doen dus? Op dit symposium over narcisme, onder voorzitterschap van Frans Schalkwijk, gaan vijf prominente deskundigen in gesprek over hun praktische werkwijze, en over de mogelijkheden en verschillen van hun methoden. Behandelaren krijgen hiermee duidelijke handvatten om narcisme beter te herkennen en in hun praktijk aan de orde te stellen. Wij hopen u dan ook op vrijdag 2 oktober 2026 te mogen begroeten. Het Curriclum Psychodynamiek biedt (niet-psychoanalytisch opgeleide) GGz-professionals scholing over relevante ontwikkelingen binnen het psychodynamische gedachtegoed. Eerdere programma’s vonden plaats bij Lemion. TIJDENS HET SYMPOSIUM VERKRIJGBAAR De onvoorstelbare wereld van narcisme Een indringend en verhelderend boek over de mens achter narcisme. Het boek biedt nieuwe inzichten in de oorsprong, dynamiek en impact van narcisme op relaties en omgeving. Het eerste exemplaar wordt tijdens het symposium gepresenteerd. Klik op de presentatietitel voor meer informatie 09:30 – 10:00 uur Ontvangst en registratie 10:00 – 10:50 uur De onvoorstelbare wereld van narcisme – Frans Schalkwijkbr /> Narcisten zijn potentiële daders met een toxisch effect op hun omgeving, te beginnen met hun partners en hun kinderen. Dit ongenuanceerde scheldwoord is onbevredigend, want slaat op eendimensionaal, slecht mens. Zonder die vooroordelen Luisteren maakt het mogelijk de cliënt te begrijpen en met hem mee te voelen. Hij gaat in op de oorsprong van narcisme en Het lijden dat dit voor degene met narcisme veroorzaakt. 10:50 – 11:30 uur Gehechtheid en emotieregulatie in de ontwikkeling van narcisme – Nelleke Nicolai Niet alle factoren die leiden tot een narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn bekend, maar er zijn wel aanwijzingen voor vroege stoornissen in emotieregulatie. Emotieregulatie wordt grotendeels bepaald door de gehechtheidsstatus van het kind in interactie met de moeder én vader. Door recente infantresearch weet men dat de gehechtheidstatus al voorspelbaar is in de interactie van moeders met baby’s van vier maanden. In mijn presentatie ga ik op verschillende ontwikkelingspaden in. 11:30 – 12:00 uur Koffiepauze 12:00 – 12:40 uur Dynamische diagnostiek van narcisme – Theo Ingenhovenbr /> De diagnostiek van narcisme is van oudsher voorbehouden aan een klinische inschatting in de spreekkamer. Sinds de komst van de narcistische persoonlijkheidsstoornis in de DSM deden ook enkele semigestructureerde interviews en vragenlijsten hun intrede. Wat zijn daarvan de mogelijkheden, en wat de beperkingen? Het Alternatieve DSM-5 Model voor Persoonlijkheidsstoornissen geeft ons nieuwe instrumenten in handen om de aard en ernst van narcisme dynamisch te beschrijven. Dit biedt inzicht in het lijden van de cliënt, het focus waar de behandeling zich op kan richten, en de dynamiek die in het contact met de cliënt gedurende het behandelproces te verwachten valt. 12:40 – 13:40 uur Lunch 13:40 – 14:20 uur Behandeling van narcisme in Transference Focused Therapy – Annemieke Noteboombr /> TFP is een psychoanalytische behandelvorm gebaseerd op de object relatie theorie die bewezen effectief is in de behandeling van de borderline persoonlijkheidsstoornis. In de afgelopen jaren is het model echter aangepast voor de behandeling van pathologisch narcisme. In deze presentatie wordt aan de hand van klinische voorbeelden en casuistiek het TFP-narcisme model uitgelegd. Er zal met name ingegaan worden op de dilemma’s waar je als therapeut voor gesteld wordt in de behandeling van deze complexe patientengroep. Het gaat tenslotte over een relatie aangaan met mensen die per definitie moeite hebben met intimiteit en afhankelijkheid. Hoe kan je empathisch blijven als je bijvoorbeeld steeds gedevalueerd wordt? Of hoe ga je om als iemand alleen maar rattionaliseert in de therapie en er nauwelijks emoties naarvoren komen? Hoe zorg je dat een behandeling ook echt leidt tot verbetering in de kwaliteit van leven van de patient? Deze en andere klinisch relevante vragen zullen aan bod komen. Hoewel er nog nauwelijks onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van behandeling bij patienten met een narcistische persoonlijkheidsstoornis zal ook ingegaan worden op wat we wel weten uit onderzoek en hoe we hier gebruik van kunnen maken in de behandelkamer. 14:20 – 15:00 uur Behandeling van narcisme in Mentalization Based Treatment – Tim Symonsbr /> Deze workshop biedt een introductie op een specifieke adaptatie van de MBT-methodiek voor mensen bij wie narcistische pathologie op de voorgrond staat. Deelnemers maken kennis met hoe pathologisch narcisme wordt begrepen binnen het MBT-model en wat dit betekent voor het aangaan van een therapeutische samenwerking. Er wordt toegelicht welke basisinterventies worden ingezet, met bijzondere aandacht voor de zogenoemde content-interventie. Ook wordt ingegaan op het belang en de praktische uitvoering van groepspsychotherapie binnen deze behandelvorm. 15:00 – 15:30 uur Theepauze 15:30 – 16:10 uur Behandeling van narcisme in Schematherapie – Remco van der Wijngaart Schematherapie is een bewezen effectieve behandeling voor persoonlijkheidsstoornissen, waarbij hardnekkige patronen (schema’s en modi) worden begrepen vanuit onvervulde emotionele basisbehoeften. Hoewel wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit bij narcistische persoonlijkheidsstoornis nog beperkt is, bestaat er ruime klinische ervaring en is de methode mede voor deze doelgroep ontwikkeld. Deze presentatie laat zien hoe narcistische problematiek vanuit schematherapie wordt begrepen en behandeld. Aan bod komen de therapeutische relatie (limited reparenting) en technieken zoals de stoelentechniek en imaginaire rescripting. Theorie wordt afgewisseld met demonstraties, waardoor de presentatie een praktisch en interactief karakter heeft. 16:10 – 16:30 uur De do’s en don’ts in de behandeling – Frans Schalkwijk Psychotherapie voor mensen met narcisme wordt gekenmerkt door een aantal succesvolle principes, maar ook door enkele veelvoorkomende valkuilen. Een positievere ontwikkeling van de therapie ontstaat door: patiënten helpen om doelen en richting voor hun therapie te bepalen; het bevorderen van een gevoel van eigen regie en handelingsvermogen; het stimuleren van een verschuiving van de aandacht naar gevoelens van kwetsbaarheid; het anticiperen op moeilijkheden bij het opbouwen en onderhouden van de therapeutische alliantie. Veelvoorkomende fouten in deze behandelingen zijn: verwikkeld raken in een machtsstrijd met de patiënt; het grootheidsgevoel van de patiënt te veel bevestigen of versterken; het grootheidsgevoel van de patiënt rechtstreeks confronteren of aanvallen; gedrag dat de behandeling belemmert negeren. Steeds deze werkende principes en potentiële valkuilen in de gaten houden draagt bij aan beter afgestemd en effectiever behandelen van narcisme. 16:30 uur Einde programma Accreditatie is toegekend door: FGzPt voor klinisch (neuro)psychologen met 5 punten NVP voor psychotherapeuten met 5 punten Voor het programma is accreditatie in behandeling bij de: NVvP voor psychiaters NIP voor BIG-geregistreerde GZ-psychologen Mocht uw vereniging niet vermeld staan, neemt u dan contact met ons op. Dr. Theo Ingenhoven is als psychiater, psychotherapeut en docent betrokken bij de diagnostiek en behandeling van complexe persoonlijkheidsproblematiek. Mede onder zijn redactie verschenen diverse publicaties op dit gebied. Nelleke J. Nicolai is psychiater (np), psychotherapeut en psychoanalyticus. Zij is een gecertificeerd gehechtheidsdeskundige en publiceerde ook over seksueel trauma, gender, emotieregulatie en het lichaam in psychotherapie. Annemieke Noteboom is klinisch psycholoog, psychotherapeut, TFP-supervisor en manager behandelzaken bij het NPI (TopGGZ instelling). Zij is gespecialiseerd in cliënten met trauma en persoonlijkheidsproblematiek, waaronder narcistische kwetsbaarheid. Prof. dr. em. Frans Schalkwijk (dagvoorzitter) is vrijgevestigd psychotherapeut / psychoanalyticus. Hij is docent, supervisor en publiceert regelmatig over schuld, schaamte en gewetensontwikkeling. Tim Symons is werkzaam als psychotherapeut bij de Viersprong te Bergen op Zoom. Hij is als behandelaar verbonden aan het MBT voor Pathologisch Narcisme programma welke hij samen met collega’s heeft opgezet en geïmplementeerd. Remco van der Wijngaart is psychotherapeut en directeur van het Nederlands Instituut voor Schematherapie, gespecialiseerd in schematherapie en cognitieve gedragstherapie. Hij is actief als trainer, supervisor en opleider. Er gelden verschillende tarieven afhankelijk van het moment van inschrijving. Op locatie en online Early bird voor de eerste 20 aanmeldingen € 199,- Vroegboek t/m 22 juni 2026 € 300,- Regulier € 360,- Deze tarieven zijn bij deelname op locatie inclusief symposiummaterialen, koffie/thee en lunch. Wiegerinck is geregistreerd bij het CRKBO en voldoet daarmee aan de kwaliteitscode van onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt het symposium BTW-vrij aangeboden. Opgenomen Opgenomen zonder accreditatie € 250,- De presentaties worden tijdens het symposium opgenomen en u kunt zich nu alvast inschrijven om deze video te ontvangen. U ontvangt dan binnen vijf werkdagen na afloop van de bijeenkomst de kijklink. Via deze link kunt u de video direct bekijken waarbij u deze kunt pauzeren en terugspoelen. Let wel: er is geen accreditatie aangevraagd. Inschrijving U kunt zich inschrijven via de website en ontvangt binnen 2 werkdagen een bevestiging. Datum Vrijdag 2 oktober 2026 Locatie Het Anatomiegebouw, Utrecht en Online Betaling U kunt kiezen voor een betaling per iDeal of een bankoverschrijving. Bij betaling per bank geldt een administratiebijdrage van € 15,- en een betaaltermijn van maximaal 21 dagen. Indien de betaaltermijn wordt overschreden wordt er een toeslag van € 45, – in rekening gebracht. De volledige betaling dient vóór aanvang van de nascholing door ons te zijn ontvangen. Annulering Indien u binnen de wettelijke bedenktijd van 14 dagen afziet van uw deelname, kunt u dit per e-mail aan ons doorgeven. Na ontvangst van uw e-mail restitueren wij het betaalde bedrag, minus € 15,- administratiekosten. Na de wettelijke bedenktijd of als de nascholing reeds is aangevangen, bent u het volledige bedrag verschuldigd en kan er geen restitutie plaatsvinden. Eventueel kan een collega uw plaats innemen. Uiteraard erkennen we onze cliënten welgemeend als ze lijden onder traumatische ervaringen en ingrijpende gebeurtenissen. De combinatie van steun, troost en onze specifieke interventies brengen hun veerkracht tot leven. Daardoor kunnen ze hun leven weer herpakken. Tot zover dit sprookje, want de realiteit is maar al te vaak anders. De cliënt sleurt ons mee in zijn zwelgende machteloosheid. Soms lijken ze daar zelfs in te berusten. Indien het rouwproces over die ervaringen staakt, omdat slachtofferschap niet kan worden losgelaten, kan dat verwijzen naar vroege ervaringen van onrecht die zich hebben vastgezet in de identiteit die zich inmiddels tegen je keert. Er zijn ook voorbeelden waarin slachtofferschap collectief wordt omarmd, omdat het de identiteit inkleurt, met verschillende gevolgen. Slachtofferschap kan zich uiten in chronische verongelijktheid, in ontlenen van voorrechten aan de slachtofferpositie of zelfs in leed toebrengen aan anderen. Allemaal voorbeelden waarin de positie van slachtoffer niet opgegeven wordt en de therapeut in machteloosheid achterblijft. Het is belangrijk dat we de anatomie van het slachtofferschap begrijpen en handvatten hebben daarmee om te gaan. Het Curriclum Psychodynamiek biedt (niet-psychoanalytisch opgeleide) GGz-professionals scholing over relevante ontwikkelingen binnen het psychodynamische gedachtegoed en komt tot stand in samenwerking met Annemieke Noteboom, dr. Theo Ingenhoven en prof.dr. Frans Schalkwijk. save the date: SLACHTOFFERSCHAP Je e-mailadres